WALANG NANIWALA NA ANG EMPLEYADANG NAKASUOT NG LUMANG BLUSA SA MANILA AY TALAGANG MARUNONG MAG-HAPONES PERO NANG MAGDESISYON ANG MGA EXECUTIVE MULA TOKYO NA UMALIS NA LANG SA KALAGITNAAN NG PULONG ISANG PANGUNGUSAP KO LANG ANG AGAD NAGPABAGO NG KANILANG ISIP…

Ang pangalan ko ay Andrea.

Dalawampu’t anim na taong gulang.

Isa lamang akong contractual employee ng Villareal Shipping, isang logistics company sa Pasay, Manila.

Araw-araw akong sumasakay ng lumang jeepney mula sa inuupahan kong maliit na kwarto sa Parañaque papunta sa opisina.

Halos dalawang oras ang biyahe.

Kapag malakas ang ulan at baha ang kalsada, kailangan ko pang maglakad sa makitid na eskinita habang nakataas ang laylayan ng pantalon ko para lang hindi mahuli sa pagpasok.

Dahil hindi ako puwedeng mawalan ng trabaho.

Ang nakababata kong kapatid na lalaki ay sumasailalim sa dialysis sa isang pampublikong ospital sa Quezon City.

Tatlong beses bawat linggo.

At ang gastusin sa gamot ay parang balong walang hanggan ang lalim.

Kaya kahit gaano ako maliitin, kailangan kong magtiis.

Noong unang araw ko pa lang sa kumpanya, ginawa na nila akong katatawanan sa buong administrative department.

Dahil lang sa isang linya sa résumé ko:

“Fluent in Japanese.”

At sa totoo lang, wala akong itsurang marunong ng foreign language.

Simple lang ang ayos ko.

Nakatali lang ang buhok ko.

Kupas na blusa mula sa Baclaran market.

Luma at halos matuklap na ang swelas ng sapatos ko.

Pati cellphone ko, basag pa ang isang sulok ng screen.

Kaya para sa kanila, imposible na marunong akong mag-Hapones.

“Baka kakapanood lang niya ng anime kaya feeling Japanese na.”

“Galing lang yata sa maliit na university sa Laguna tapos fluent daw sa Japanese? Ang kapal ng mukha.”

“Baka ‘arigatou’ lang alam niyan.”

“Ang dami talagang kabataan ngayon na nagsisinungaling sa résumé para matanggap.”

Apat na buwan kong tiniis ang mga ganoong salita.

Habang nagpo-photocopy.

Habang kumakain sa pantry.

Habang naghihintay ng elevator.

Minsan nga, narinig ko pang malakas na tumawa si Maricar, ang team leader namin.

“Kapag marunong talaga mag-Japanese ‘yang si Andrea, magtitinda ako ng taho sa kalsada.”

Nagtawanan ang buong opisina.

At tulad ng dati…

Nanahimik lang ako.

Hindi dahil hindi masakit.

Kundi dahil alam kong walang karapatan magreklamo ang mahirap.

Biyernes noon.

Malakas ang bagyo sa Cebu mula pa umaga.

Lumipad ang buong project team ng kumpanya para makipagkita sa mga kinatawan ng Takahashi Electronics mula Japan.

Napakalaking kontrata noon.

Kapag natuloy, magiging exclusive logistics partner ang Villareal Shipping sa buong Visayas region.

Halos lahat ng puhunan ng kumpanya ay inilaan sa deal na iyon.

Nag-hire pa sila ng professional Japanese interpreter mula Makati.

Pero paglapag pa lang namin sa Cebu…

Bigla itong nawalan ng malay sa airport.

Internal bleeding.

Dinala agad sa ospital.

Nagkagulo ang buong team.

“May makokontak pa ba tayong ibang interpreter?!”

Halos mapasigaw na si Director Ernesto.

“Wala na pong available, sir! Kanselado lahat ng flights dahil sa bagyo!”

“Online interpreter?”

“Mahina po internet ng hotel, sir! Paulit-ulit nawawala!”

Nanigas ang atmosphere sa conference room ng Marco Polo Cebu.

Sa labas ng salaming bintana, halos hindi na makita ang daan dahil sa lakas ng ulan.

Kumukulog nang napakalakas.

At sa loob…

Tatlong Japanese executives ang halos apatnapung minutong naghihintay.

Palamig nang palamig ang mga mukha nila.

Ang pinakamatandang lalaki ay si Takahashi Kenji.

Naka-gray na suit.

Diretsong-diretso ang upo.

At sapat na ang tingin niya para maramdaman mong para kang lulubog sa hiya.

Paulit-ulit nagpupunas ng pawis si Director Ernesto.

Sinubukan niyang kumausap sa English.

Pero maiikling sagot lang ang ibinibigay ng mga Hapones bago muling manahimik.

Sobrang bigat ng hangin sa silid.

Parang pati tunog ng aircon ay nakakabingi.

Nasa pinakadulong sulok lang ako.

Tahimik na nagta-type sa laptop.

Parang multo.

Gaya ng dati.

At pagkatapos—

Biglang namatay ang ilaw sa buong hotel.

“PUG!”

Nagdilim ang buong conference room.

May ilang babaeng napasigaw.

Nagkagulo ang lahat.

At sa gitna ng dilim, narinig ko nang malinaw ang malamig na boses ni Takahashi.

Nagsasalita siya sa Japanese.

“Umalis na tayo. Walang kakayahan ang kumpanyang ito.”

Walang nakaintindi sa sinabi niya.

Maliban sa akin.

Humigpit ang hawak ko sa bolpen.

Mabilis ang tibok ng puso ko.

Dahil alam kong kapag bumagsak ang negosasyong ito…

Lahat kami mawawalan.

At ang unang sisisihin—

Mga contractual employee na tulad ko.

Tumingin ako kay Director Ernesto.

Namumutla na siya habang desperadong sinusubukang tumawag sa cellphone.

Nanginginig pa ang kamay niya.

Sa labas, patuloy ang malakas na ulan.

Sunod-sunod ang kulog.

At sa gitna ng nakakasakal na katahimikan…

Dahan-dahan akong tumayo.

Kumaskas nang mahina ang upuan ko sa sahig.

Pero sa sobrang tahimik ng silid, para iyong batong ibinato sa patay na lawa.

Lahat napalingon sa akin.

Nakasimangot si Maricar.

“Andrea? Ano’ng ginagawa mo?”

Hindi ako sumagot.

Diretso lang akong naglakad papunta sa harapan.

Namumula ang emergency lights sa kisame at humahaba ang anino ko sa malamig na sahig.

Huminto ako sa harap ni Takahashi.

Pagkatapos…

Marahan akong yumuko sa paraan ng mga Hapones.

At nagsalita sa malinis at tuluy-tuloy na Japanese:

“Humihingi po ako ng paumanhin sa matagal na paghihintay ninyo sa ganitong sitwasyon.”

At sa sandaling iyon—

Parang tumigil ang buong mundo.

Napatigil si Director Ernesto.

Nakanganga si Maricar.

May isang empleyadong nalaglag pa ang hawak niyang bolpen.

At si Takahashi…

Dahan-dahan niya akong tiningnan.

Sa unang pagkakataon, nagbago ang malamig niyang tingin.

Pinagmasdan niya ako nang mabuti.

Pagkatapos ay mabilis siyang nagtanong sa Japanese.

Napakabilis.

Masyadong mabilis para sa ordinaryong nag-aaral ng language.

Pero agad akong sumagot.

Walang kahit isang segundong pag-aalinlangan.

At doon tuluyang nagbago ang ekspresyon niya.

Nagkatinginan ang dalawang assistant niya.

Parang may himalang nangyari sa harap nila.

At kasabay noon—

Biglang bumalik ang ilaw sa conference room.

Tumama ang malamig na puting liwanag sa mukha ng lahat.

At malinaw kong nakita—

Namumutlang parang papel si Maricar.

Dahil sa cellphone ni Takahashi…

May lumang litrato.

Litrato ko.

Naka-school uniform sa Japan.

Nakatayo sa tabi ng isang matandang lalaking may napakabait na ngiti.

Dahan-dahang ipinakita ni Takahashi ang screen sa buong board of directors.

Pagkatapos ay nagsalita siya sa English, malinaw na malinaw:

“She… is Professor Sato Akihiro’s student?”

Walang nangahas huminga.

At ako…

Tahimik lang na nakatingin sa lumang litrato.

Dahil ang lalaking nasa larawan—

Ay ang Japanese foster father kong namatay sa Osaka pitong taon na ang nakalipas.

At ang lihim na buong tagal kong itinago…

Hindi na puwedeng manatiling sikreto.

Nanatiling tahimik ang buong conference room.

Tanging tunog lang ng malakas na ulan sa labas at mahinang ugong ng air conditioner ang maririnig.

Pakiramdam ko ay biglang bumigat ang hangin.

Hindi makapaniwala si Director Ernesto habang salit-salitang tumitingin sa akin at kay Takahashi Kenji.

Si Maricar naman ay tila nawalan ng dugo sa mukha.

“Hindi… imposible…” mahina niyang bulong.

Ngunit walang pumansin sa kanya.

Patuloy lamang akong nakatingin sa lumang litrato sa cellphone ni Takahashi.

Pitong taon ko iyong itinago.

Pitong taon kong pilit kinalimutan ang buhay ko sa Osaka.

Ang buhay na minsan kong inakalang magiging tahanan ko habambuhay.

Dahan-dahang tumayo si Takahashi mula sa kinauupuan niya.

Lumapit siya sa akin.

At sa unang pagkakataon mula nang magsimula ang meeting, nawala ang malamig niyang aura.

“Anak ka ba ni Professor Sato?” tanong niya sa Japanese.

Bahagya akong napayuko.

“Hindi po,” mahina kong sagot. “Inampon niya lang po ako noon.”

Hindi na nakagalaw ang kahit sino sa silid.

Para bang lahat sila nanonood ng pelikulang hindi nila inaasahang mangyayari sa totoong buhay.

Huminga nang malalim si Takahashi.

Pagkatapos ay dahan-dahan siyang ngumiti.

Napakaliit na ngiti.

Pero sapat iyon para magulat maging ang dalawang assistant niya.

“Hindi ko akalaing makikita kita rito,” sabi niya. “Maraming beses kang ikinuwento ni Professor Sato.”

Parang may humigpit sa dibdib ko.

Pitong taon na mula nang huli kong marinig ang pangalan ng matandang iyon mula sa ibang tao.

At pitong taon ko ring pilit kinimkim ang sakit ng pagkawala niya.

Naramdaman kong nanginginig ang mga daliri ko.

Ngunit pinilit kong manatiling kalmado.

Tumingin si Takahashi kay Director Ernesto.

“Why didn’t you tell us your company had someone like her?”

Halos mautal si Ernesto.

“S-sir… we… we didn’t know…”

At iyon ang totoo.

Walang may alam.

Dahil wala akong pinagsabihan.

Pagkatapos mamatay ni Professor Sato, bumalik ako sa Pilipinas dala ang halos wala.

Nagkasakit si Mama.

Nalubog kami sa utang.

At sa isang iglap, napalitan ng realidad ang dating buhay ko sa Japan.

Hindi mahalaga kung gaano ako kagaling magsalita ng Japanese.

Hindi iyon makakapagbayad ng dialysis.

Hindi iyon makakapuno ng refrigerator.

Kaya pinili kong mamuhay nang tahimik.

Simple.

Invisible.

Akala ko mas madali iyon.

Nagpatuloy ang meeting nang gabing iyon.

At sa unang pagkakataon simula nang pumasok ako sa Villareal Shipping, hindi ako tinrato bilang tagakuha ng photocopy.

Katabi ako ni Takahashi sa conference table.

Ako ang nagsalin ng bawat detalye ng kontrata.

At habang tumatagal ang usapan, mas lalo akong namamangha sa bilis ng pagbabago ng tingin ng mga tao.

Kanina lang, halos hindi nila ako matingnan nang diretso.

Ngayon, bawat salitang lumalabas sa bibig ko ay parang napakahalaga.

Nakakatawa.

At medyo masakit.

Minsan talaga, hindi ka nila rerespetuhin hangga’t wala kang napapatunayang pakinabang.

Halos alas-dose na ng gabi nang matapos ang negotiation.

Sa wakas, pumirma si Takahashi sa preliminary agreement.

Napalakpak ang buong board of directors.

Halos mapaiyak sa tuwa si Director Ernesto.

Paulit-ulit niya akong pinasasalamatan.

Si Maricar naman ay tahimik lang sa gilid.

Hindi makatingin sa akin.

Habang nag-aayos ako ng mga dokumento, bigla kong narinig ang boses ni Takahashi sa likuran ko.

“May oras ka ba bukas?”

Napalingon ako.

“Po?”

“May gusto sana akong ibigay sa iyo.”

Kinabukasan, tumigil ang ulan.

Maaliwalas ang umaga sa Cebu.

Pinuntahan ko si Takahashi sa café ng hotel.

Tahimik ang lugar.

May amoy ng bagong timplang kape at tinapay.

Pagdating ko, agad siyang tumayo at iniabot sa akin ang isang maliit na kahon.

“Iniwan ito ni Professor Sato bago siya namatay.”

Parang tumigil ang tibok ng puso ko.

Dahan-dahan kong binuksan ang kahon.

At agad lumabo ang paningin ko.

Isang lumang fountain pen.

At isang maliit na sulat-kamay sa Japanese.

Kilalang-kilala ko ang sulat na iyon.

Kay Papa Sato.

“Para kay Andrea. Kapag dumating ang panahon na muli kang matatakot sa mundo, tandaan mong hindi mo kailangang magtago habang buhay.”

Nanginig ang kamay ko.

Hindi ko napigilang mapaluha.

Bigla kong naalala ang matandang lalaking laging naghahanda ng mainit na miso soup tuwing winter sa Osaka.

Ang lalaking nagturo sa akin ng Japanese.

Ang lalaking nagsabi noon:

“Hindi mahalaga kung saan ka nanggaling. Ang mahalaga ay kung paano ka bumabangon.”

Matagal akong umiiyak noon sa café.

At tahimik lang na umupo si Takahashi sa harap ko.

Hindi siya nagsalita.

Hinayaan niya lang akong ilabas lahat ng sakit na pitong taon kong kinimkim.

Nang gabing bumalik kami sa Manila, iba na ang pakikitungo ng buong opisina sa akin.

Halos lahat bumabati.

Ngumingiti.

May ilang pilit pang nakikipagkaibigan.

Pero alam kong hindi iyon dahil nakilala nila ako.

Kundi dahil alam na nila kung ano ang kaya kong gawin.

Pagpasok ko kinabukasan, agad akong pinatawag sa opisina ni Director Ernesto.

Pagkabukas ko ng pinto, nakangiti agad siya.

“Sit down, Andrea.”

Hindi na siya sumisigaw tulad dati.

Hindi na rin niya ako tinatawag na “contractual.”

“Inirekomenda ka mismo ni Mr. Takahashi sa headquarters.”

Natigilan ako.

“Ano pong ibig ninyong sabihin?”

Iniabot niya sa akin ang isang folder.

“Promoted ka.”

Hindi ako agad nakapagsalita.

Akala ko mali ang narinig ko.

“Starting next month, regular employee ka na. And…” ngumiti siya nang malaki, “ikaw na ang magiging Japanese liaison officer ng kumpanya.”

Parang nanlamig buong katawan ko.

Regular employee.

Sa wakas.

Ibig sabihin no’n…

May stable na gamot na ang kapatid ko.

Hindi ko na kailangang mangamba gabi-gabi kung saan kukuha ng pambayad sa ospital.

Napaluha ako roon mismo sa opisina.

Hindi ko napigilan.

At marahil unang beses akong nakita ni Director Ernesto bilang totoong tao.

Hindi bilang empleyado lang.

Pagkalabas ko ng opisina, nadatnan kong naghihintay si Maricar sa pantry.

Tahimik lang siya.

Mukhang ilang araw na hindi nakatulog.

Pagkakita niya sa akin, agad siyang tumayo.

“Andrea…”

Hindi ko siya sinagot.

Huminga siya nang malalim.

“Sorry.”

Simple lang.

Pero halatang hirap na hirap niyang sabihin iyon.

“Totoo pala lahat.”

Ngumiti ako nang bahagya.

“Hindi ko naman kailangang magsinungaling.”

Namula siya sa hiya.

“Alam ko.”

Tahimik kaming dalawa sandali.

Pagkatapos ay yumuko siya.

“At saka… hindi na ako magtitinda ng taho.”

Hindi ko napigilang matawa.

At sa unang pagkakataon simula nang pumasok ako sa kumpanyang iyon, magaan ang pakiramdam kong tumawa.

Lumipas ang mga buwan.

Unti-unting nagbago ang buhay ko.

Nailipat ko sa mas maayos na ospital ang kapatid ko.

Nakapag-rent kami ng disenteng apartment sa Makati.

At si Mama…

Unti-unti na ring gumagaling.

Minsan, habang pauwi ako galing trabaho, biglang tumunog ang cellphone ko.

Unknown Japanese number.

Pagkasagot ko, narinig ko agad ang pamilyar na boses.

“Andrea-san.”

Napahinto ako sa paglalakad.

“Mr. Takahashi?”

“May business proposal sana ako.”

Napangiti ako.

“Ano po iyon?”

“Mag-o-open kami ng bagong regional office sa Pilipinas.”

Saglit siyang tumahimik.

Pagkatapos ay nagsalita nang mas mahinahon.

“At gusto kong ikaw ang mamahala.”

Hindi ako agad nakasagot.

Sa paligid ko, maingay ang gabi sa Manila.

May businahan.

May nagtitinda ng fishball sa gilid ng kalsada.

May mga taong nagmamadaling umuwi.

Pero sa sandaling iyon…

Pakiramdam ko ay napakalayo ko na sa dating Andrea na tahimik lang na umiiyak sa jeep habang iniisip kung paano bubuhayin ang pamilya niya.

“Bakit po ako?” mahina kong tanong.

Narinig ko ang mahinang tawa ni Takahashi sa kabilang linya.

“Because Professor Sato was right about you.”

Natahimik ako.

“At ano po ang sinabi niya?”

Saglit siyang tumawa ulit bago sumagot.

“She’s the kind of person who survives storms without losing her kindness.”

Biglang uminit ang paligid kahit malamig ang hangin ng gabi.

Napangiti ako habang nakatingala sa ilaw ng siyudad.

At sa unang pagkakataon matapos ang napakahabang panahon…

Pakiramdam ko hindi na ako nag-iisa.

Dahil minsan pala, kahit gaano kahirap ang buhay…

Darating din ang araw na maririnig ng mundo ang boses mong matagal nilang binalewala.