Umupa ng isang bundok para mag-alaga ng 30 baboy, tapos iniwan sa loob ng 5 taon – Isang araw, bigla siyang bumalik at napahinto sa nakita…

Noong 2018, si Rogelio “Roger” Santos, 34 taong gulang, taga-Nueva Ecija, ay nangarap makabangon sa hirap sa pamamagitan ng pag-aalaga ng baboy. Umupa siya ng isang bakanteng bahagi ng bundok sa bayan ng Carranglan upang gawing maliit na piggery.

Inubos niya ang lahat ng ipon, nangutang pa sa Land Bank of the Philippines, nagpagawa ng kulungan, nagpakabit ng deep well, at bumili ng 30 biik.

Noong araw na inakyat niya ang unang batch ng baboy sa bundok, buong yabang niyang sinabi sa asawa niyang si Marites, 31 anyos:

“Hintayin mo lang ako. Isang taon lang, makakapagpatayo tayo ng sariling bahay.”

Pero hindi ganoon kadali ang buhay gaya ng mga napapanood sa TV tungkol sa pagyaman.

Wala pang tatlong buwan, kumalat ang African swine fever sa Luzon. Isa-isang bumagsak ang mga babuyan sa paligid. May mga kapitbahay na napilitang sunugin ang buong kulungan para hindi na kumalat ang virus. Ilang linggo ring may makapal na usok na bumabalot sa kabundukan.

Natakot si Marites.

“Ibenta na natin habang may buhay pa,” pakiusap niya.

Pero matigas si Roger. “Lilipas din ‘to. Konting tiis lang.”

Sa kakabantay at kakaisip, nanghina siya. Na-ospital pa sa Cabanatuan dahil sa sobrang pagod at stress. Mahigit isang buwan siyang nagpahinga sa probinsya ng biyenan.

Pagbalik niya sa bundok, kalahati ng alaga niya ay wala na. Tumaas pa nang doble ang presyo ng feeds. Tumatawag na ang bangko para maningil ng hulog.

Tuwing gabi, habang pinapalo ng ulan ang yero ng kulungan, pakiramdam ni Roger ay unti-unting gumuho ang lahat ng pinaghirapan niya.

Hanggang sa isang gabi, matapos siyang tawagan ng pinagkakautangan, napaupo siya sa sahig at bulong niya:

“Tapos na ako.”

Kinabukasan, isinara niya ang kulungan. Iniabot ang susi sa may-ari ng lupa—si Mang Tino—at bumaba ng bundok. Hindi niya kayang panoorin ang tuluyang pagbagsak ng lahat. Itinuring niyang lugi na ang lahat.

Sa loob ng limang taon, hindi na niya binalikan ang bundok.

Lumipat sila ni Marites sa Quezon City at nagtrabaho bilang factory workers. Simple ang buhay—hindi mayaman, pero tahimik.

Kapag may nagkukuwento tungkol sa babuyan, napapangiti na lang si Roger nang mapait:

“Pinakain ko lang ng pera ang bundok.”

Pero nitong unang bahagi ng taong ito, bigla siyang tinawagan ni Mang Tino. Nanginginig ang boses nito.

“Roger… umakyat ka rito. Yung dating piggery mo… may malaking nangyari.”

Kinabukasan, bumiyahe si Roger nang mahigit 40 kilometro paakyat ng bundok. Ang dating daang lupa ay natabunan na ng damo at mga punongkahoy, parang isang dekadang pinabayaan.

Habang umaakyat, halo ang kaba at takot sa dibdib niya.

Wasak na kaya ang kulungan? O baka wala nang bakas ng dating pangarap niya?

Ang dating pinabayaan niyang lugar… ay mukhang isang masaganang paraiso.

Ang dating mga kulungan, na inakala niyang wasak na, ay nakatayo pa rin. Pero hindi na angkop ang salitang “kulungan” dahil ang mga pader ay napalibutan ng makapal na baging na may maliliit na bulaklak. Ang bubong ay bahagyang natakpan ng lumot, na nagbibigay ng kakaibang berdeng kulay sa itaas. Ang buong lugar ay puno ng buhay.

Hindi baboy ang nakita niya.

Sa halip, daan-daang manok, mga itik, at ilang kambing ang malayang gumagala sa paligid. Ang dating inakalang wala nang pakinabang na kulungan ay naging tahanan ng iba’t ibang hayop.

Nagulantang si Roger. Paano nangyari ito?

Nilapitan siya ni Mang Tino, na may malaking ngiti sa mukha.

“Hindi mo ba nakita, Roger? Hindi ko binitawan ang pangarap mo. Naawa ako sa pinaghirapan mo, kaya ako na ang nagpatuloy.”

Ikinuwento ni Mang Tino na matapos umalis si Roger, unti-unti niyang inayos ang piggery. Nagsimula siya sa pag-aalaga ng manok at itik gamit ang ilang natirang feeds. Nang makita niyang lumago ang mga ito, unti-unti siyang nagdagdag ng kambing. Ang mga baboy na natira ay unti-unti ring nawala, pero hindi nasayang ang espasyo.

“Konti-konti lang muna, Roger. Alam kong masakit noon. Pero tingnan mo ngayon,” ani Mang Tino, sabay turo sa malawak na bakuran. “Ang lahat ng ito, inaalagaan ko sa ngalan mo.”

Nanghina ang tuhod ni Roger. Hindi siya makapagsalita. Limang taon siyang pinagmukha ng buhay na “talunan,” limang taon siyang namuhay nang may pait sa puso. Ngunit sa likod ng kanyang paglisan, may isang tao pa lang nagpapatuloy ng kanyang pangarap.

“Paano… paano mo nagawa ang lahat ng ito, Mang Tino?” tanong ni Roger, namumuo ang luha sa kanyang mga mata.

“Simula noon, pinagtitiyagaan ko na. Inalagaan ko. Pinakain ko. Pinaghirapan ko, Roger,” sagot ni Mang Tino, na may ngiti. “Ang kinita ko sa mga manok at itik, ibinili ko ng feeds para sa mga kambing. Unti-unti, lumago nang lumago.”

Lumapit si Mang Tino sa isang maliit na bahagi ng kulungan na may karatula: “Santos Farm.”

“Hindi ko binago ang pangalan. Ito pa rin ang pangarap mo, Roger. Ako lang ang nag-alaga habang wala ka,” sabi ni Mang Tino.

Yumuko si Roger. Niyakap niya si Mang Tino nang mahigpit. “Maraming salamat, Mang Tino. Akala ko, wala na. Akala ko tapos na.”

“Hindi pa, Roger. Simula pa lang ito,” sagot ni Mang Tino. “Ngayon, bumalik ka na, at tayo na ang magpapatuloy ng lahat.”

Sa unang pagkakataon sa loob ng limang taon, naramdaman ni Roger ang tunay na kagalakan at pag-asa. Hindi lang pala ang bundok ang pinakain niya ng pera, kundi ang pangarap niya ay buhay pa rin, na inalagaan ng isang taong may busilak na puso.

Kinausap ni Roger ang kanyang asawang si Marites. Sa una, ayaw pa rin nitong bumalik sa bundok, lalo na’t nakikita niyang maganda na ang kanilang pamumuhay sa Quezon City. Pero matapos makita ang mga larawan na ipinadala ni Mang Tino at marinig ang buong kuwento, unti-unti itong nakumbinsi.

Bumalik sila ni Roger sa Nueva Ecija. Ang dating factory worker ay muling naging magsasaka. Sa tulong ni Mang Tino at ng kanyang pamilya, unti-unti nilang pinalago ang “Santos Farm.”

Ang dating maliliit na kulungan ay naging malawak na sakahan. Ang dating pait sa puso ni Roger ay napalitan ng pasasalamat at pag-asa. Naging inspirasyon siya sa kanyang komunidad, na nagpapatunay na kahit gaano kahirap ang sitwasyon, basta’t may pag-asa at pagtitiwala, hindi mawawala ang pangarap.